Digitale soevereiniteit

Digitale soevereiniteit gaat over zeggenschap. Wie beheert de data van onze medewerkers en studenten? Waar staan de servers waarop onze software draait? Welke afspraken hebben we in het mbo met leveranciers? En welke alternatieven hebben we om minder afhankelijk te worden van de grote Amerikaanse cloudplatforms? Deze vragen raken direct aan informatiebeveiliging, privacy, continuïteit en de manier waarop studenten en medewerkers dagelijks digitaal samenwerken.

Quickscan soevereiniteit

Vanuit het programma Cyberveiligheid hebben we daarom de Quickscan soevereiniteit ontwikkeld. Met deze tool kunnen mbo-instellingen hun soevereiniteit en autonomie analyseren. De scan brengt de mate van soevereiniteit en autonomie van applicaties in kaart door te meten hoe effectief de leveranciers data, processen en stabiliteit van de organisatie beschermen tegen ongewenste invloeden van buitenaf.

De tool is getest door meerdere mbo-instellingen en verrijkt op basis van feedback uit een workshop tijdens de MBO Digitaal conferentie van maart 2026. Met de Quickscan soevereiniteit hebben instellingen een praktisch hulpmiddel in handen om het gesprek over soevereiniteit en autonomie binnen de organisatie op gang te brengen. Niet alleen over cloudzaken, maar ook over hun afhankelijkheid van andere leveranciers.

Verkenning Nextcloud

Vanuit het programma verkennen we ook de mogelijkheden die Nextcloud voor het mbo biedt. Nextcloud is een open-sourceplatform voor digitale samenwerking. Gebruikers kunnen er onder meer bestanden opslaan en delen, online samenwerken in documenten, videobellen, agenda’s beheren en formulieren maken. Daarmee biedt het een alternatief voor onderdelen van bestaande cloudomgevingen.

Met deze verkenning sluiten we aan op het Nextcloud-project van SURF. In aanvulling hierop hebben we in twee bijeenkomsten mbo-instellingen laten kennismaken met Nextcloud. Deelnemers kregen hierin een toelichting op de achtergrond van het platform en een demonstratie van de belangrijkste functionaliteiten. Daarna gingen ze zelf aan de slag in een Nextcloud-omgeving. De deelnemers kregen ook toegang tot een testomgeving waarin ze na de bijeenkomst verder konden experimenteren.

De eerste lessen

Deze eerste ervaringen met Nextcloud maken duidelijk dat digitale soevereiniteit niet alleen een technische vraag is. Deelnemers geven aan dat Nextcloud functioneel veel mogelijkheden biedt en intuïtief werkt. Tegelijkertijd komen er ook belangrijke vervolgvragen naar voren. Hoe schaal je een dergelijke omgeving op naar grote aantallen gebruikers? Hoe ziet een migratiepad eruit? Wat betekent dit voor beheer, kosten, support en adoptie door studenten en medewerkers?

Ook de open-sourcebasis van Nextcloud verdient aandacht. Deze zorgt ervoor dat verbeteringen beschikbaar blijven voor de gemeenschap. Dat biedt kansen voor samenwerking en collectief eigenaarschap, maar vraagt ook om goede afspraken over beheer, doorontwikkeling en verantwoordelijkheid.

Samen leren en keuzes voorbereiden

Met de Quickscan soevereiniteit en de verkenningen wil het programma Cyberveiligheid in het mbo een beweging in gang zetten. Digitale soevereiniteit vraagt om bewuste keuzes, maar die keuzes hoeven instellingen niet alleen te maken. Door ervaringen te delen, praktijkvragen op te halen en concrete casussen uit te werken, ontstaat een beter beeld van wat in het mbo haalbaar, wenselijk en verantwoord is.

De komende periode werken we verder aan dit onderwerp. Daarbij kijken we niet alleen naar techniek, maar ook naar adoptie, governance, kosten, migratie en de mogelijke rol van bestuurders, studenten en medewerkers. Zo onderzoeken we samen hoe digitale soevereiniteit kan bijdragen aan een veiliger, wendbaarder en minder afhankelijk mbo.